Ana Sayfa / Edebiyat / Edebi Sanatlar / Hüsn-i Talil Sanatı Nedir, Özellikleri ve Örnekler
Söz Sanatları

Hüsn-i Talil Sanatı Nedir, Özellikleri ve Örnekler


HÜSN-İ TA’LİL

Herhangi gerçek bir olayın meydana gelişini, hayali ve gü­zel bir sebebe bağlama sanatıdır. Bu sanat daha çok anlatıma gü­zellik ve zerafet vermek için yapılır. Klasik Türk şiirinde çok se­vilerek kullanılmıştır. Cumhuriyet şiirinde ise en çok sevilerek kullanılan sanatlar arasındadır. Örneğin:

********************

Hüsn-i Talil Sanatına Örnekleri

Piş ü peşinde şevk ile rû,

mâl olup gider

Sayen de sana bencileyin mübtelâ mıdır 

Nahifi

Divan şairi Nahifî, sevgilinin peşinden gölgesinin de git­mesini sevgiliye âşık olması gibi çok güzel bir sebebe bağlaya­rak hüsn-i talil sanatı yapıyor. Burada şair, insanın gölgesinin kendi peşinden gitmesi gerçeğini bilmemezlikten geliyor. Bura­da şair âşık / kendisi ile sevgilinin gölgesi arasında bir bağda­şıklık kurar. Zira her ikisi de sevgiliye âşıktır.

********************

Bir çok gidenin herbiri memnun ki yerinden,

Bir çok seneler geçti, dönen yok seferinden…

Yahya Kemal Beyatlı, Kendi Gök Kubbemiz

Yahya Kemal, ölen insanların birçok seneler geçmesine rağ­men geri dönmemesini, memnun olmaları gibi güzel bir sebebe bağlayarak hüsn-i Talil sanatı yapar. Ölenlerin zaten geri dön­mesi mümkün değildir. Niçin mümkün olmadığının sebebini şair, bulundukları yerden / âhiretten memnun olmalarına bağ­lar.

********************

Hasretinle rûyuma döndürdüğün berg-i hazân

Düşmeden bir dem durur senden suâl eyler beni

Kemal Çağlar, Benden içeri

Behçet Kemal, hazan yaprağınım düşmeden önce ağacın dalında sanki havada duruyormuş gibi gözükmesini çok güzel ve ilginç ber sebebe bağlayarak hüsn-i talil sanatı yapar. Hazan yaprağının havada durmasının sebebi kendisi gibi yüzü sararan aşığın halini sevgiliden sormak istemesidir.

********************

Ateşten kızaran bir gül arar da

Gezer bağdan bağa çoban çeşmesi

Faruk Nâfiz Çamlıbel, Han Duvarları

Faruk Nafiz, çoban çeşmesinin bağdan bağa gezmesini ateşten kızaran bir gül araması sebebine bağlar. Gerçekte su za­ten bağdan bağa doğal olarak gezmekte iken şair bunu suyun bağlarda ateşten kızaran bir gül araması sebebine bağlayarak enfes bir hüsn-i talil sanatı yapar.

********************

O çay ağır akar, yorgun mu bilmem?

Mehtâbı hasta mı, solgun mu bilmem?

Yaslı gelin gibi mahzun mu bilmem?

Yüce dağ başında siyah tül vardır…

Rıza T. Bölükbaşı, Hayatı, Hatıraları, Şiirleri

Rıza Tevfik, çayın ağır ağır akışını yorgunluğuna ve mehta­bının hastalığına / solgunluğuna bağlayarak hüsn-i talil sanatı yaparken yine çayın ağır ağır akışını gelin gibi mahzun / hü­zünlü olma gibi bir sebebe bağlayarak ayrı bir hüsn-i talil sana­tı yapar.

********************

ne denmiş, akıp gieıı her suyla akıp giderim

çünkü sevdim çünkü bu yüzden güçlü bileklerim kanadı

Turgut Uyar, Büyük Saat

Turgut Uyar, güçlü bileklerinin kanamasını ‘sevme’ gibi bir sebebe bağlayarak hüsn-i talil sanatı yapar.

********************

Seni bir gün yitirenler el açar göklere, el

Gel de seyret kum dallarla mezar taşlarını.

Ûztemiz Hacıtahiroğlu, Sessiz Gürültü

Öztemiz Hacıtahiroğlu, mezar taşlarıyla kuru ağaç dal­larının göklere el açar gibi durmasını/Allah’a yalvarmasını sev­giliyi yitirme ve onu geri isteme gibi bir sebebe bağlayarak hüsn-i talil sanatı yapar.

********************

Niçin çıktın dağlara evren çöl oldu Leylâ

Topuğun öpmek için toz oldu dağ taş senin

Osman Sarı, Bir Savaşçıdır Kalbim

Osman San, dağ ve taşın toz olmasını Leylâ’nın topuğunu öpmek istemelerinden ötürü toz toprak olmak istemeleri sebebi­ne bağlar. Leylâ’nın dağlara çıkmasına bir sebep yoktur. Toz ve toprağın oluşmasının sebebi taş ve kayaların Leylâ’nın dağlara çıkmasına kederlerinden üzülerek erimeleri gibi güzel bir sebe­be bağlanıyor.

********************

Gök masmavi bu sabah,

Güzel şeyler düşünelim diye.

Yemyeşil oluvermiş ağaçlar,

Bulutlara hayretinden.

Cahit Sıtkı Taraııcı, Bütün Şiirleri

Cahit Sıtkı, Ağaçların yeşil olmalarının sebebini, insanların güzel şeyler düşünmelerine bağlayarak hüsn-i talil sanatını şi­irine taşır. Ağaçların yeşil olmasının nedeni, insanların güzel düşünmesi gibi bir sebebe bağlanması oldukça yeni sayılabile­cek bir tasarımdır.

********************

İşim gücüm budur benim,

Gökyüzünü boyarını her sabah

Hepiniz uykudayken;

Uyanır bakarsınız ki mavi…

Veli Kanık, Bütün Şiirleri

Orhan Veli, gökyüzünün mavi olmasını, onu, insanlar uy­kudayken kendisinin boyaması gibi güzel bir sebebe bağlayarak hüsn-i talil sanatı yapar. Zira şairin işi bir ressam gibi zaten gök­yüzünü boyamaktır.

********************

Gökyüzünün maviliği, şairin ressamlığın­dan dolayıdır.

Üstelik seni sevmek haşlanmış pirinçleri beyazlatır

Edip Cansever, Örneklerle Edebiyat Bilgileri

Edip Cansever, pirinçlerin beyaz olmalarını sevgilinin se­vilmesi gibi çok güzel bir sebebe bağlayarak hüsn-i talil sanatı­nın güzel bir örneğini verir. Pirinç doğası gereği zaten beyazdır. Şair, pirincin beyazlığının sebebini ararken bulur: sevgilinin se­vilmesi.

********************

Bir biçim bulsa bulut kendine, ağlar mıydı?

Talat Sâit Halman, Türk Edebiyatı IV

Talat Sait Halman, yağmurun yağmasını, bulutların ağla­ması gibi güzel bir sebebe bağlayarak hüsn-i talil sanatı yapar. Bu ve buna benzer hüsn-i talil örnekleri eski şiirde de görülür.

********************

Gül delik deşik

Gül kanrevan içinde

Can vermede

A.Vahap Akbaş, Gül Kıyamı

A.Vahap Akbaş, gülün yapraklarının parça parça oluşunu ve renginin kırmızı oluşunu yaralanmış olduğu ve can vermede olduğu gibi bir sebebe bağlayarak hüsn-i talil sanatı yapar.

********************

Sen ağlarken azığımız çoğaldı

elledik halkın ağrılarını cesurca

İsmet Özel, Evet İsyan

İsmet Özel, azığının çoğalmasını onun / ikinci tekil şahsın (sen) ağlaması gibi gibi bir nedene bağlar. İkinci tekil şahsın ağ­laması, birinci tekil şahsın azığının çoğalmasına neden olması oldukça yeni bir imgelemedir. Böyle bir imgeleme belagat açı­sından düşündüğümüzde hüsn-i talil sanatını karşımıza çıkarır.

********************

Yollarındaki fenerleri yakmıştı deniz

Ülkü Tamer, Edebiyat Bilgileri Sözlüğü

Ülkü Tamer, deniz fenerlerinin yanmasını, sevgilinin geçe­ceği yolların aydınlatılması, dolayısıyla sevgilinin rahat geçme­si gibi güzel ber sebebe bağlar. Yani deniz fenerlerinin yanması, sevgilinin geçeceği yolun aydınlatılması gerektiği / kendisinin karanlık yollarda gezerek bir tarafını incitmemesi gibi bir güzel sebebe bağlanarak hüsn-i talil sanatı yapılıyor.

********************

Senin yüzündür güzel kılan evleri

cömert köyleri, unutkan şehirleri

Refik Durbaş, Bir Umuttan Bir Sevinçten

Refik Durbaş, cömert köylerin, unutkan şehirlerin güzel ol­masının sebebini sevgilinin güzel yüzüne bağlayarak hüsn-i ta­lil sanatı yapar.

********************

“Ben seni vermem cihana” demişti Üçüncü Selim;

Benim gücüm yetmez buna, mülke padişah değilim.

Mehmet Çınarlı , Zaman Perdesi

Mehmet Çınarlı, sevgiliyi cihana vermemesine gücünün yetmemesini Üçüncü Selim gibi mülke padişah olması gibi gü­zel bir sebebe bağlayarak hüsn-i talil sanatı yapar. Ayrıca Os­manlı padişahı Üçüncü Selim’in güftesinin / bestesinin bir bö­lümü alınarak iktibas sanatı da yapılmıştır. Bunların yanında Üçüncü Selim’in şairliğine ve bestekarlığına bir telmih de var­dır.

********************

Ölüm gelir. Çiçekler ölülerin tabutlarına

Çelenk olmak için büyür.

Anaların gözyaşları bekler göz çukurlarında

Zamanı gelince akmak için.

Dudakları hep aralık durur

Bir gün ağıt yakmak için.

Gözler hep yollara , yollara bakar.

Ahmet Erhan, Kuş Kanadı Kalem Olsa

Ahmet Erhan, çiçeklerin büyümesini ölülerin tabutlarına çelenk olma, anaların gözyaşlarını zamanı gelince akmak ve du­dakların da ayrık olmasını ağıt yakma gibi güzel bir sebebe bağ­layarak hüsn-i talil sanatı yapar.

********************

Diğer söz sanatları için konu başlıklarına tıklayınız…

TEŞBİH                  

İSTİARE          

MECAZ                    

MECAZ-I MÜRSEL

KİNAYE                  

TARİZ

İSTİHDAM

TEZAT

TEVRİYE           

TECAHÜL-İ ARİF                 

MÜŞAKALE

TEŞHİS                    

İNTAK

HÜSN-İ TALİL      

MÜBALAĞA

TEKELLÜM-İ RUHİ

NİDA                   

TERDİD                    

KAT’

RÜCU                        

İLTİFAT

TEKRİR                      

TEDRİC

İSTİFHAM                

TELMİH

İKTİBAS                      

MUAMMA

LÜGAZ                        

MÜLEMMA

İRSAL-İ MESEL        

İHAM

TENASÜP                    

LEF Ü NEŞR

SİHR-İ HELAL          

İBHAM

TEHZİL                        

CİNAS

SECİ

İŞTİKAK                      

İADE

AKİS                              

AKROSTİŞ

LEBDEĞMEZ              

ALİTERASYON

TARİH DÜŞÜRME




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir