? İştikak Sanatı Nedir | Evvel Cevap
Ana Sayfa / Edebiyat / Edebi Sanatlar / İştikak Sanatı Nedir,Ne Demek, Özellikleri ve Örnekleri
Söz Sanatları

İştikak Sanatı Nedir,Ne Demek, Özellikleri ve Örnekleri

İŞTİKÂK

İştikâk Sanatı Nedir,Ne Demek, Özellikleri ve Örnekleri

Aynı kökten türemiş iki veya ikiden fazla sözcüğü bir dize ya da beyit içinde kullanmaktır. Bazı modern şiirlerde iştikak sa­natına rastlanmasına rağmen en çok klasik tarzda yazan şair­lerimizin şiirlerinde rastlanır.

********************

İştikak Sanatına Örnek Cümleler

Ne yapsın tavrını bozmazdı amma bozdunıp âhir

Güzeller Gâlib-i nâ-çân maglüb eylemişlerdir 

Şeyh Galib

Şeyh Galib, aynı kökten türemiş “Galib” ve “mağlub” söz­cüklerini aynı mısra içinde kullanarak iştikak sanatı yapar. “Ga­lib” ve “mağlub” sözcekleri aynı kökten türemiş olmalarına rağ­men tezat sanatı içerir.

********************

Kızıl güller yaratsın câm-ı gülgül nâr-ı hasretten

Bu cuşiş âteş-i Nemrüd’u gül zar etti sansınlar

Yahya Kemal Beyatlı,  Eski Şiirin Rüzgarıyla

Yahya Kemal, aynı kökten türemiş “gül”, “gülgûn” ve “gülzâr” sözcüklerini bilinçli bir şekilde aynı beyit içinde kulla­narak iştikak sanatı yapmaktadır. Bu beyit, Divan Şiiri’ne ait bü­tün hususiyetleri taşımaktadır.

********************

İlminin âlemi âlimlere söz yoh hâşa

İlminin câhili âlimleri ya neylemeli

Cehlini müdıilı olan lıoı lıma, zararsızdır ama,

Cehlinin câhil echeller olur tehlikeli

Ş. T. Onan, Demet

Ş. T. Onan, Arapça “cehl” kökünden türetilen “cehil”, “câ­hil” ve “echel” kelimeleriyle birlikte yine arapça “ilm” kökün­den türetilen “ilim” ve “âlim” kelimelerini aynı şiir içerisinde kullanarak iştikak sanatı yapmakla kalmaz aynı zamanda tezat sanatı da yapar.

********************

Sıfat söylemiş olurum

“Ben san saçlı bir hız sevdim”

Bir cümledir. Sevda dolu bir cıımle

Nokta koymalı, durmalı zira.

Zira “açlık” da bir kelimedir

Cümleye gelmez sarı saçlı luz gibi

“öleceğim, ölüyorum, öldüm”

diyeceğim bir gün.

Muzaffer Tayyip Uslu, Türk Şiir Sanatı

Muzaffer Tayyip Uslu, “ölüm” sözcüğünü çekimli bir hal­de kullanarak iştikak sanatının Türkçe bir örneğini verir.

********************

Kadeh- gerdan olup da aşkı telıyîc eyleyen varsa

Sülük etsin bu silke salikân rindânedir şimdi

O.O. Nakiboğlu, Kendime Dair Şiirleri

O.O. Nakiboğlu, Arapça “silk” kökünden hareketle “sü­lük”, “silk” ve sâlikân” sözcükleriyle iştikak sanatı yapar.

********************

Lalelim

Lalelide oturur

Laleli lale kokar lalelimden

Laleliden geçilir

Lalelimden geçilmez

Orhan Arıburnu, Edebiyat Bilgileri

Orhan Arıburnu, “lâle” sözcüğünden hareket’ederek Türk­çe’ye has bir iştikak sanatı yapar.

********************

Künc-ı istiğnada Siret seyre seyre dalmış âlemi

Hey ne süret gösterir bilmem bu devrânın sonu

Hüseyin Siret Özseven, Kıvılcımlı Kül

Hüseyin Sîret, Kendi soyadından yola çıkarak “seyir” ve “suret” sözcükleriyle kendisine has bir iştikak sanatı yapar.

********************

Canan firakı tatsa da fark else firkati

İsmail Hami Danismeııd, Rabia Matını Şiirleri

İsmail Hami Danişmend, Arapça aynı kökten gelen “firâk”, “fark” ve “firkat” sözcüklerini bir arada kullanarak güzel bir ak­rostiş örneği ortaya koyar.

********************

sen beni hazırlama sakın sen de bana gel

ölmüş ölü olmuş hüseyne haşana gel

Turgut Uyar, Büyük Saat

Turgut Uyar, aynı kökten olan “ölü” ismiyle “ölmüş” belir­siz geçmiş zaman çekimli fiili aynı dize içerisinde kullanarak iş­tikak sanatı yapar. Ayrıca Arapça “hüsn” kökünden gelen Ha­şan ve Hüseyin isimlerini de ikinci dizede kullanarak ayrı bir iş­tikak sanatı yapar.

********************

ser benim seren benim serge ben

sergelerde gerilen sergerde ben

Mustafa Özer, Sis ve Selva

Mustafa Özer, baş anlamındaki Farsça “ser” sözcüğünden çeşitli kelimeler türeterek iştikak sanatının oldukça değişik ve güzel bir örneğini verir. Ayrıca beyitte sihr-i helal sanatına da rastlanmaktadır. Beyitte yer yer çeşitli cinas türleri de oluşturul­muştur.

********************

Kızlara da çiçek adlan konur

Ve genellikle

Kuytu bir gül hecesi

Süsler çoğunun çeyizini:

Gül, Güllü, Gülten, Gülsen, Gülden, Gülnur, Gülnaz,

Gülcihan, Gülfidan, Gülseren, Gülderen…

İsmail Uyaroğlu, Ateşin Içinden

İsmail Uyaroğlu, “gül” çiçeğinden türetilen çeşitli kız isim­lerini bir araya getirerek iştikak sanatı yapar.

********************

Diğer söz sanatları için konu başlıklarına tıklayınız…

TEŞBİH                  

İSTİARE          

MECAZ                    

MECAZ-I MÜRSEL

KİNAYE                  

TARİZ

İSTİHDAM

TEZAT

TEVRİYE           

TECAHÜL-İ ARİF                 

MÜŞAKALE

TEŞHİS                    

İNTAK

HÜSN-İ TALİL      

MÜBALAĞA

TEKELLÜM-İ RUHİ

NİDA                   

TERDİD                    

KAT’

RÜCU                        

İLTİFAT

TEKRİR                      

TEDRİC

İSTİFHAM                

TELMİH

İKTİBAS                      

MUAMMA

LÜGAZ                        

MÜLEMMA

İRSAL-İ MESEL        

İHAM

TENASÜP                    

LEF Ü NEŞR

SİHR-İ HELAL          

İBHAM

TEHZİL                        

CİNAS

SECİ

İŞTİKAK                      

İADE

AKİS                              

AKROSTİŞ

LEBDEĞMEZ              

ALİTERASYON

TARİH DÜŞÜRME



Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir