25 Mart Cumartesi 2017
Ana Sayfa / Dil ve Anlatım / Niteleme Sıfatları Konu Anlatımı
Dil ve Anlatım

Niteleme Sıfatları Konu Anlatımı


NİTELEME SIFATLARI KONU ANLATIMI

İsme sorulan “nasıl?” sorusuna cevap veren, renk, durum ve biçim bildiren sıfatlardır.

Niteleme Sıfatlarına Örnek

Kırmızı elbise (nasıl elbise?)

Sıfat+ isim

 

Al bayrak (Nasıl bayrak?)

Sıfat+ isim

 

Güzel roman (Nasıl roman?)

Sıfat+ isim

Olgun düşünce (Nasıl düşünce?)

Sıfat+ isim

Acı söz (Nasıl söz?)Sıfat + isim

Sıfat+ isim

Dar sokak (Nasıl sokak?)

Sıfat+ isim

Yuvarlak yüz (Nasıl yüz?)

Sıfat+ isim

Üçgen peynir (Nasıl peynir?)

Sıfat+ isim

Bir ismi birden fazla sıfat niteleyebilir.

Sessiz, sakin bir ilçede görev yapıyordu.

Sıfat    sıfat  sıfat  isim

Seyyar satıcı, semtin çiçekli, ağaçlı ve temiz bir yerine kurulmuştu.

                                   Sıfat  sıfat       sıfat   sıfat isim

Bir sıfat, birden fazla ismi niteleyebilir.

Uçuşan martılar, kelebekler baharın müjdecisiydi.

Sıfat     isim       isim

Sıfatlar, isim tamlamalarında tamlayanı, tamlananı veya ikisini niteleyebilir.

Filmi, güzel bir sinema salonunda izlemeyi tercih ederim. (sıfat, tamlamayı nitelemiştir)

         sıfat

Çocuğun yaşlı gözleri bizi üzdü.( sıfat, tamlananı nitelemiştir)

         sıfat

Sarı binanın zemin katında yeterince sınıf vardı, (tamlayan da tamlanan da sıfat almıştır)

sıfat            sıfat

Sıfatlar bir isim tamlamasından oluşabilir.

Yol yorgunu misafirler, erkenden uyudular.

sıfat

 

Saman sarısı saçlarıyla ne güzeldi Marilyn!

sıfat

Sıfatlar edat grubundan oluşabilir.

Tablo gibibir manzaranın karşısındayız.

sıfat

Sıfatlar fiilimsiden oluşabilir.

işleyen demir pas tutmaz.

sıfat

Sıfatlar pekiştirmelerden veya ikilemelerden oluşabilir.

Sanatçının buğulu mu buğulu bir sesi vardı.

Sanatçı, yepyeni albümüyle çıkıyor karşımıza.

Yaşlı yaşlı insanlar ellerinde çocuklarla köyü terk ediyordu.

Sıfatlar, cümlede tek başlarına öğe olamazlar, sadece tamlama oluşturduklarında bir öğe olarak görev yapabilirler.

Genç kuşaklardır toplumu dönüştürecek olanlar.

yüklem

Gece kondusundan karşı apartmanları izliyordu.

                            nesne

Kültürlü insan hoşgörülü insandır.

Özne                   yüklem

Sıfatlar “-ki” ekiyle kurulabilir: Sıfat yapan “ki” eklendiği sözcüğün türünü değiştirdiğinden (ismi sıfat yaptığından) yapım ekidir. Kimi zaman “ki” eki bulunma durum ekiyle kalıplaşarak kullanılır.

Sınıftaki arkadaşlar düşündü. > Sınıftakiler düşündü.

Alnındaki çizgiler derindi. >Alnındakiler derindi.

Saçındaki tokaları çıkardı. > Saçındakileri çıkardı.

DİKKAT

“Sıfat yapan ki” ile “ilgi zamiri olan ki” için “Zamirier” j konusuna bakınız.

*******************

NİTELEME SIFATLARI SORULARI

SORU

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde altı çizili sıfat tam­laması ötekilerden farklı bir görevde kullanılmıştır?

A) Gerçek bir eğitim için, kitaplardaki bilgiler davranışa dökülmelidir.

B) Gece, karanlık sulara baktı; ürktü denizin korkunçlu­ğundan.

C) Unutulmaz hatıralar, kişinin en önemsediği anlardan oluşur.

D) Yırtık bir fotoğraf, kitabın arasında unutulmuş gibi duruyordu.

E) Yeni bir dergide yayımlanacak ilk öykülerim.

CEVAP

Sorularda “görev” sorulduğunda, bakılması gereken şey, istenenin cümle içinde özne mi, tümleç mi, yüklem mi olduğunu bulmaktır. Buna göre altı çizili sıfat tamlamaları A, C, D ve E seçeneklerinde özne; B’de ise dolaylı tümleç görevinde kullanılmıştır. Doğru cevap B’dir.

*******************

NOT

Sıfat tamlamalarında isim kısmı kimi zaman düşer, ismin görevini sıfat yüklenir. Bu durumda sıfat, ismin görevini yüklendiği için sıfat olmaktan çıkar, adlaşır. Böyle sıfatlara “adlaşmış sıfat” denir. Unutmamalıdır ki adlaşmış sıfatlar artık sıfat değil, isimdirler.

Ağaçtaki meyveleri topladılar.

>Ağaçdakileri topladılar.

   Adl. sıfat

Genç insanların eğitimi önemlidir.

>Gençlerin eğitimi önemlidir.

   Adl. sıfat

Çalışkan kişilerle tembel kişileri bir tutardı.

>çalışkanlarla tembelleri bir tutardı.

   Adl. Sıfat     Adl. Sıfat

Bilen insanlarla bilmeyen insanlar bir olur mu?

>Bilenle bilmeyen hiç bir olur mu?

Adl. Sıfat  Adl. Sıfat

*******************

SORU

I. Dürüstler kazanır en sonunda her zaman.

II. Mağazadaki eleman işten neden ayrılmış.

III. Yeni açılan hastahaneye hizmetçi alacakmış.

IV. Yazarlar ve şairler de yazmıyor mu tarihi?

V. Neden etrafımda hep kibirliler oluyor?

 Yukarıda numaralanmış cümlelerden hangilerinde adlaşmış sıfat vardır?

A) IveV

B) II ve III

C) III ve IV

D) IV ve V

E) V ve III

CEVAP

l’de “dürüstler” sözcüğü “dürüst insan”, V’te “kibirliler” sözcüğü “kibirli insan” yerine kullanılan adlaşmış sıfatlardır. Il’deki “eleman”, lll’teki “hizmetçi”, IV’teki “yazar” ve “şair” adlaşmış sıfat değildirler. Bu sözcükler zaten isimdirler. Doğru cevap A’dır.

*******************




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir