? Edatların Cümleye Kattığı Anlamlar | Evvel Cevap
Ana Sayfa / Dil ve Anlatım / Edatların Cümleye Kattığı Anlamlar Konu Anlatımı Örnekleri
Dil ve Anlatım

Edatların Cümleye Kattığı Anlamlar Konu Anlatımı Örnekleri

Edatların Cümleye Kattığı Anlamlar Konu Anlatımı Örnekleri

Edatların Cümledeki Görevleri 

Edatların Cümleye Kattıkları Anlam

Edatların Cümledeki Anlamları

EDATLARIN CÜMLEYE KATTIĞI ANLAMLAR

Edatlar cümlelere çeşitli anlamlar katar:

*******************

Gibi Edatı Cümleye Kattığı Anlam Özellikleri Örnekleri:

1. Benzetme ilgisi kurar.

  • Şimdi, kalabalıkta kaybolan bir çocuk gibi korkuyordu.
  • Çocuğun gökyüzü gibi gözlerinden, yağmur gibi gözyaşı akıyordu.

2. “ve benzeri” anlamında kullanılır.

  • Öykü, şiir gibi sanatsal ürünler güzeli yakalamayı amaç­lar.       ’

3. “e yaraşır” biçiminde kullanılır.

  • İnsan gibi yaşayalım kardeşim.

4. “-diği gibi” kalıbı içinde “o anda” ya da “hemen sonra” anlamım kurarak tezlik belirtir.

  • Çocuklar zil çaldığı gibi dışarı fırladılar.

5. “-diği gibi” kalıbıyla, bir başkasının sözü ya da ey­lemi örneklenir.

  • Sait Faik’in dediği gibi, yazmasaydım çıldıracaktım.

6. Ekleme ilişkisi belirtir.

  • Bütün terslikler yetmezmiş gibi çocuk da hastalanmıştı.

7. Bir sanıyı dile getirmede kullanılır.

  • Bir ara, kapı çalınıyor gibi geldi.

8. Cümlenin sonuna gelerek yüklem durumundaki ey­lemin gerçekleşme olasılığının bulunduğunu, gerçek­leşmesinin yakın olduğunu anlatır.

  • Taş duvar üzerimize yıkılıverecekmiş gibi.
  • Yağmur kesilir gibi olunca sokağa fırladım.

9. Sonuna geldiği eylemlerle ilgili olarak öyle olmadığı P hâlde öyleymiş izlenimi vermede kullanılır.

  • Bana selam vermeden beni görmüyormuş gibi yerine oturuyordu.

NOT

-si, -msi, -ce gibi sıfat türetme ekleri, çoğu zaman “gibi” edatının yerini tutar.

  • Ona da ev denirse… Ufak, kulubemsi bir şey.
  • Turkuvaz; yeşilimsi mavi renkte değerli bir taştır. Dağ eteğinde düzce bir kayaya oturuverdi.

*******************

Göre Edatı Cümleye Kattığı Anlam Özellikleri Örnekleri:

1. Görelik ilgisi kurar

  • Bana göre sen bizi yanlış anladın.

2. Karşılaştırma ilgisi kurar

  • Flava bugün düne göre daha iyi.

3. Uygunluk ilgisi kurar

  • Bu elbise bence tam sana göre.

4. Oranlama ilgisi kurar

  • Puanınıza göre yerleştirileceksiniz.

5. Varılan yargıyı anlatır

  • Bu duruma göre gece gündüz çalışmak gerekecek.

*******************

Kadar Edatı Cümleye Kattığı Anlam Özellikleri Örnekleri:

1. Cümleye karşılaştırma anlamı katar. Dolayısıyla eşitlik veya benzerlik ilgisi kurar.

  • Dünyada onun kadar iyisine rastlayamazsınız.

2. Sayı sıfatlarıyla kullanıldığında yaklaşıklık ilgisi kurar.

  • On beş kadar öğrenci vardı sınıfta.

3. Aşırılık ilgisi kurar.

  • Bu kadar işi tek başına mı yaptın?
  • Ne kadar ayıp ettin, biliyor musun?
  • O kadar şaşırmıştım ki donakalmıştım.

4. Varılan sınırı gösterir.

  • Gözleri kapanana kadar yanında bekledik hastanın.

5. “Değin, dek” edatlarının eşanlamlısı olarak eylemin zamanını belirtmek için kullanılır.

  • Hava soğuyana kadar kapının eşiğinde oturdu.

6. “Ne kadar…, o kadar…” kalıbıyla eşitlik, karşıtlık koşutluk veya neden – sonuç ilgisi kurar.

  • Ne kadar mutluysan o kadar mutluyum, (eşitlik)
  • Gece ne kadar karanlıksa gündüz de o kadar aydınlıktır, (karşıtlık)
  • Ne kadar bilgiliysen o kadar alçakgönüllüsündür. (koşul) 

*******************

Dek /Değin Edatı Cümleye Kattığı Anlam Özellikleri Örnekleri:

Fiilin sona erdiği zamanı, yeri, sınırı gösterir.

  • Akşam oluncaya dek (değin) kimseye bir şey açıkla­madı. (zaman)
  • Ankara’ya dek birlikte yolculuk ettik, (yer)
  • Bu işte seninle sonuna dek varız, (sınır) 

*******************

İçin Edatı Cümleye Kattığı Anlam Özellikleri Örnekleri:

1. Neden – sonuç ilgisi kurar.

  • Çok yaşlandığı için merdivenlerden çıkamıyordu.

2. Amaç- sonuç ilgisi kurar.

  • Çocuğun hastalanmaması için pencereyi kapattılar.

3. “Özgü’Tük ilgisi kurar.

  • Bu şiir, çocuklar için yazılmış bir şiirdir.

4. Görelik ilgisi kurar.

  • Benim için aile, dayanışmadır.

5. Koşul ilgisi kurar.

  • Dışarı çıkabilmemiz için yağmurun dinmesi gerekliydi.

6. “Uğruna, yoluna, yararına” anlamı katar.

  • Sokak çocukları için bir vakıf kuracaklar.
  • Vatan için ölmek de var.

7. “Hakkında” anlamı katar.

  • Bu şiir için, çok konuşulacak bir şiir demiştim.

8. Karşılık ilgisi kurar.

  • Bu araba için ne kadar fiyat biçiyorsunuz?

*******************

Üzere Edatı Cümleye Kattığı Anlam Özellikleri Örnekleri:

1. Amaç anlamı katar

  • Geçmişini aralamak üzere albümünü karıştırdı.

2. Koşul ilgisi kurar

  • Bir hafta sonra bana geri ödemen üzere bir miktar borç verebilirim.

3. Zamanda yakınlığı anlatır

  • Sabah olmak üzereydi uyandığımda.
  • Çocuk ağlamak üzereydi.

4. “Gibi” edatının yerine kullanılır.

  • Bu örneklerden anlaşılacağı üzere öykülerde sıradan yaşantılar anlatılmıştır.

*******************

Doğru (-e doğru)Edatı Cümleye Kattığı Anlam Özellikleri Örnekleri:

1. Yönelme anlamı katar.

  • Okula doğru yürüyordu

2. Zaman adlarıyla öbekleştiğinde yaklaşıklık bildirir.

  • Bugün saat on ikiye doğru zil çalmıştı.

*******************

Karşı (-e karşı) Edatı Cümleye Kattığı Anlam Özellikleri Örnekleri:

1. “Yüzünü, yönünü bir şeye doğru çevirerek” anlamı katar.

  • Güneşe karşı uzanmış, dinleniyorum.

2. Karşılık anlamı katar.

  • Annene karşı çok haksızlık ettiğinin farkında mısın?

*******************

Başka (-den başka) Edatı Cümleye Kattığı Anlam Özellikleri Örnekleri:

Üstelik, ayrıca, yalnızca anlamlarında kullanılır.

  • Sigara, sağlığı bozmaktan başka hava kirliliği de yapmakta.
  • Başarılı bir insan olmaktan başka bir dileğim yok.

*******************

Mi Edatı Cümleye Kattığı Anlam Özellikleri Örnekleri:

1. Soru anlamı katar.

  • İçeride biri mi var?

2. Şaşkınlık anlamı katar.

  • Sen de mi küstün?

3. Küçümseme anlamı katar.

  • Bu mu o kadar övdüğünüz adam?

4. Koşul anlamı katar.

  • Sıkı çalıştın mı bu sınavı da kazanırsın.

5. Neden – sonuç anlamı katar.

  • Yüksek sesle konuştum mu boğazım ağrımaya başlar. 

*******************

Değil Edatı Cümleye Kattığı Anlam Özellikleri Örnekleri:

Kendinden önceki sözcükle öbekleşir ve cümleye genellikle olumsuz bir anlam katar.

1. Fiillerden sonra gelebilir.

  • Burada çok oturacak değilim, (oturmayacağım)

2. Ek eylemle yüklem olan adların olumsuzunu kurar.

  • Uzun yıllar Ankara’daydı – Uzun yıllardır Ankara’da değildi.
  • Bir dert ki dayanılır şey değil.

3. Olumsuz fiillerle birlikte kullanıldığında pekiştirilmiş olumluluk anlamı katar.

  • Seni dinlemiyor değilim.
  • Bizim buralarda incir yetişmiyor değil.

4. Olumlu fiillerle birlikte kullanıldığında pekiştirmeli olumsuzluk anlamı katar.

  • Bu hali beni telaşlandırıyor değil.

5. Yüklemin olumsuzu yerine geçebilir.

  • Salonda değil balkonda bekle. (Salonda bekleme)

6. Karşılaştırma anlamı katar.

  • Bu havada ceket değil kaban bile seni korumaz. 

*******************

İle Edatı Cümleye Kattığı Anlam Özellikleri Örnekleri:

1. Birliktelik ilgisi kurar.

  • Lütfen benimle gelir misiniz?

2. Araç ilgisi kurar.

  • Evi kamyonla taşıdılar.
  • Çorbayı tabaklara kepçeyle koyuyordu.

3. Fiilin yapılış şeklini belirterek zarf olur.

  • Oradan gözyaşlarıyla ayrıldığım günü bugün gibi hatır­larım.

4. Neden – sonuç ilgisi kurar.

  • Eski günlerini hatırlamasıyla gözleri doldu.

5. Zaman anlamı katar.

  • Güneş ışıklarıyla birlikte öğretmenler ve öğrenciler yollara döküldü.

6. Karşılık ilgisi kurar.

  • Tüm bunları kendi parasıyla almıştı.

7. Soyut adlarla öbekleştiğinde niteleme / durum zarfı oluşturur.

  • Korkuyla kapıyı açtı.
  • Arkadaşına sevinçle sarıldı.


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir