Ana Sayfa / Dil ve Anlatım / Haber Bildirme Kipleri Nedir Konu Anlatımı
Dil ve Anlatım

Haber Bildirme Kipleri Nedir Konu Anlatımı


Haber Bildirme Kipleri Konu Anlatımı Örnekleri Çalışma Kağıdı 

Haber (Bildirme) Kipleri:

Zaman bildiren kiplere haber kipi denir.

Bilinen geçmiş zaman, öğrenilen geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman ve geniş zaman olmak üzere beş ha­ber kipi vardır.

a) Bilinen Geçmiş Zaman (-di’li):

Fiilin kesin olarak ya­pıldığını bildirir.

Aşağıdaki örneklerde, altı şahsa göre çekimlenmiş fiillere gelen zaman ve kişi eklerini inceleyiniz.

 Tekil Şahıs > sor – du – m

 Tekil Şahıs >sor-du- n

 Tekil Şahıs >sor-du

 Çoğul Şahıs >sor-du-k

 Çoğul Şahıs >sor-du – nuz

 Çoğul Şahıs > sordu   lar

                      Fiil Zaman Şahıs

                         Ekleri    Ekleri

b) Öğrenilen Geçmiş Zaman (- miş’li):

Yapılan fiilin başkasından öğrenildiğini bildirir. Duyulan geçmiş zaman da denir.

Uyu-muş-(u)m

Uyu – muş – sun

Uyu – muş

Uyu – muş – (u)z

Uyu – muş – sunuz

Uyu – muş – lar

“-mış, -miş, -muş, -müş” eki sonradan farkına varma bildirebilir.

 Konuşmacıyı dinlerken bir an dalmışım.

 “-miş” eki başkasından duyma anlamı katmayabilir.

 Urumelihisarına oturmuşum;

Oturmuş da bir türkü tutturmuşum.

ÖĞRENİLEN GEÇMİŞ ZAMAN SORULARI

SORU

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde fiile gelen “-miş, -mış, -muş, -müş” eki cümleye “başkasından duyma” anlamı katmıştır?

A) Kanlıca’nın orta yerinde oturmuşum.

B) Zaman geçmiş, biz farkında olmadan.

C) Uzanmışım kumsala, güneş damlar içime.

D) Yorgunluktan olsa gerek, dalmışım.

E) Küçükken çok ağlamışım ardından annemin.

CEVAP

A ve C seçeneklerinde zaman kaymasıyla kullanılan “-mış, -miş” eki B’de ve D’de “farkında olmama” bildirmektedir.

E seçeneğinde ise “başkasından duyma” anlamı söz konusudur. Doğru seçenek E’dir.

c) Şimdiki Zaman (-yor):

Fiilin “şimdi” yapıldığını bildirir. Yani eylemin söylendiği an ile yapıldığı an birdir.

Yaz-(ı)yor-(u)m

Yaz — (ı)yor — sun

Yaz – (ı)yor

Yaz — (ı)yor — (u)z

Yaz – (ı)yor-sunuz

Yaz — (ı)yor — lar

“-makta, -mekte” eki, “-yor” ekinin yerine geçip şim­diki zaman anlamı veren bir ektir.

Çini bir kâsede bir Çin çayı içmekteydi.

Yürümekteyim seninle sahil boyunca el ele.

d) Gelecek Zaman (-acak, -ecek):

Fiilin gelecekte yapılacağını bildirir.

Git— ecek — (i)m (gideceğim)

Git-ecek-sin (gideceksin)

Git-ecek (gidecek)

Git – ecek – (i)z (gideceğiz)

Git-ecek-siniz (gideceksiniz)

Git-ecek-ler (gidecekler)

e) Geniş Zaman (-r, -ar, -er, -ir, -ir):

Fiilin “herhangi bir zaman”da yapılabilirliği söz konusudur.

Oku-r-(u)m

Oku – r – sun

Oku-r Oku-r – (u)z

Oku-r-sunuz

Oku-r – lar

Geniş zamanın olumsuzu “-maz, -mez” ekiyle sağlanır. Bu ek, birinci tekil ve çoğul kişi çekimlerinde “-ma, -me” olur.

Gel-ir-im       >       gel-me-m

Gel – ir – sin   > gel – mez – sin

Gel-ir  >       gel-mez

Ge-li-riz > Gel-me-yiz

Ge-lir-siniz     >       gel – mez – siniz

Gel – ir – ler   >       gel – mez – ler

” maz, -mez” eki birleşik zamanlı fiil kurabilir.

Boş kalmazdı sokaklar gece yarılarında bile, (kal-maz i­-di / geniş zamanın hikayesi)

Yaprakları dökülmezmiş bu ağacın, (dökül – mez i-miş /geniş zamanın rivayeti)

” maz, -mez” eki, sıfat-fiil eki olarak kullanıldığında birleşik fiil kurabilir.

Uyku girmez oldu gözüme.

Söz dinlemez oldu gönlüm.

SORU

“söyleyemem” fiilinin olumlu şekli aşağıdakilerden hangisidir?

A) söyleyebilirim

B) söylerim

C) söylerdim

D) söyledim

E) söyleyebilirdim

CEVAP                                

Seçeneklerdeki sözcüklerin olumsuz şekillerini görelim:

söyleyebilirim > söyleyemem; söylerim > söylemem; söylerdim > söylemezdim; söyledim > söylemedim, söyleyebilirdim > söyleyemezdim. Doğru seçenek A’dır.




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir