10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları Tutku Yayınları Sayfa 33

Yer kabuğunun çeşitli derinliklerindeki ve yeryüzündeki magma faaliyetlerine volkanizma denir. Bu faaliyetler oluştukları yere göre ikiye ayrılır:

a. Derinlik Volkanizması

Magmanın yer kabuğunun içine sokularak yeryüzüne çıkmadan yavaş yavaş soğumasına derinlik volkanizması adı verilir. Magmanın yer kabuğunun iç kesimlerindeki çeşitli boşluklarda katılaşmasıyla batolit, lakolit, dayk ve sill gibi şekiller oluşur (Görsel 1.17).

Batolit, magmanın yer kabuğuna sokulduğu kesimlerde, yerin onlarca km altında, magmanın büyük bir kütle hâlinde soğuması ile oluşan kubbemsi şekillerdir. Batolit, en büyük derinlik volkanizması şeklidir.

Lakolit; magmanın kabuk tabakasına sokulması ile oluşan, çoğunlukla kubbe şeklinde gelişen volkan kütleleridir.
Dayk, yer kabuğundaki çatlaklara dik olarak sokulup katılaşmış volkanik yapılardır.

Sill, tabakalar arasına yatay olarak sokulup katılaşmış püskürük kayaçlardır. Görsel 1.17: Derinlik volkanizması

b. Yüzey Volkanizması

Magmanın, yer kabuğunun zayıf olduğu kırıklı alanlardan yeryüzüne çıkmasıyla yüzey volkanizması oluşur. Yüzey volkanizmasının görüldüğü alanlardaki kırıklar, magmanın yeryüzüyle bağlantısını sağlar. Magmanın bu kırıklardan yüzeye çıktığı yerlerde volkan konileri oluşur. Volkan konisinin üst kesiminde huni şeklindeki çukurluğa krater, magma haznesi ile bu çukurluk arasındaki kanala ise baca adı verilir (Görsel 1.18).

Volkan konilerinden yeryüzüne çeşitli malzemeler atılır. Bunların başında lavlar gelir. Lav, yeryüzüne çıkan akışkan kıvamdaki magmadır. Volkan konilerinden dışarı atılan bir diğer unsur gazlardır. Şişe veya kutu içindeki gazlı içeceklerde basıncın etkisiyle karbondioksidin tutulmasında olduğu gibi magmadaki eriyik kayaçların içinde de değişik miktarlarda çözünmüş gazlar (uçucular) bulunur. Bu gazların en önemli bölümünü su buharı oluşturur. Volkanik püskürmelerde su buharı dışında nitrojen, sülfür dioksit, klor, hidrojen ve argon gibi gazlara da rastlanır.

Cevap: Bu sayfada soru bulunmamaktadır.

10. Sınıf Tutku Yayınları Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 33 ile ilgili aşağıda bulunan emojileri kullanarak duygularınızı belirtebilir aynı zamanda sosyal medyada paylaşarak bizlere katkıda bulunabilirsiniz.