10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları Tutku Yayınları Sayfa 79

Türkiye zengin sayılabilecek bir akarsu ağına sahip olduğu için ülkemizde en etkili dış kuvvet akarsulardır. Ayrıca yurdumuzun yüksek ve engebeli olması, akarsuların aşındırma ve biriktirme faaliyetlerini artırmıştır.
Ülkemiz arazisi, I. Jeolojik Zaman’dan itibaren akarsu aşındırmasına maruz kalmıştır. Büyük akarsularımız III. Jeolojik Zaman’dan itibaren yataklarına yerleşmiştir. IV. Jeolojik Zaman’da hızlanan akarsu şekillendirmesi, günümüzde de etkili olmaya devam etmektedir.

a. Akarsu Aşındırma Şekilleri

Ülkemizde akarsuların aşındırma yoluyla oluşturduğu şekillerin başında vadiler gelir. Akarsuların yataklarını farklı şiddette aşındırmasına bağlı olarak çeşitli vadi tipleri ortaya çıkmıştır. Ülkemizin yüksek ve engebeli olması nedeniyle birçok akarsu vadisi kertik vadi şeklindedir. Henüz taban oluşturmayan bu vadilere, Kuzey Anadolu Dağlarının yüksek kesimlerinde sıkça rastlanır.

Senozoyik’in Kuvaterner Dönemi’nde dağ kuşaklarına dik yerleşmiş büyük akarsularımız, dağların yükselmesine bağlı olarak yataklarını derin bir şekilde kazmıştır. Bunun sonucunda Kızılırmak, Yeşilır- mak, Sakarya, Seyhan, Fırat ve Dicle gibi nehirlerimiz dar ve derin boğaz (yarma) vadiler oluşturmuştur. Geçit özelliği gösteren boğaz vadiler ulaşım açısından oldukça önemlidir. Örneğin Toroslar’da bulunan Gülek Geçidi, Çukurova’yı Orta Anadolu’ya bağlayan önemli bir boğazdır.

Akarsularımızın bir bölümünün, yatay duruşlu tabakaları derine doğru aşındırmasıyla kanyon vadiler oluşmuştur. Köprülü Kanyon (Antalya), Güver Kanyonu (Antalya), Saklıkent (Muğla),

Göksu Kanyonu (Mersin), Yazılı Kanyon (İsparta) ülkemizdeki kanyon vadilerin başlıcalarıdır (Görsel 1.85).

Akarsuyun yatağının taban seviyesine yaklaşması sonucu akarsuyun akış hızı ve derine aşındırması yavaşlar. Yatak eğiminin azalması, akarsuyun menderesler çizerek yanal aşındırma yapmasına neden olur. Yanal aşındırmanın artması ile tabanlı vadiler oluşur. Küçük Menderes ve

Büyük Menderes akarsularının ana kolları bu şekilde vadiler oluşturmuştur.

Akarsularımız, eğimin azaldığı sahalarda yataklarını yana doğru aşındırarak kopardıkları malzemeleri yatağın diğer yanında biriktirmek suretiyle menderes adı verilen şekiller oluşturmuştur.

Kıyı Ege’de yer alan Büyük Menderes ve Küçük Menderes nehirleri ile Bakırçay üzerinde menderesler meydana gelmiştir.

Akarsularımızın bir bölümü de yataklarındaki eğim kırıklarından aşağıya doğru düşerek şelaleler oluşturmuştur. Ülkemizde Manavgat, Düden, Yerköprü, Erfelek, Tortum, Girlevik, Kapuzba- şı, Kurşunlu ve Muradiye şelaleleri başta olmak üzere çok sayıda şelale örneği vardır (Görsel 1.86). Ayrıca şelalelerin altında akarsuyun zemini aşındırmasıyla dev kazanı adı verilen çukurluklar oluşmuştur.

Cevap: Bu sayfada soru bulunmamaktadır.

10. Sınıf Tutku Yayınları Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 79 ile ilgili aşağıda bulunan emojileri kullanarak duygularınızı belirtebilir aynı zamanda sosyal medyada paylaşarak bizlere katkıda bulunabilirsiniz.