10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları Tutku Yayınları Sayfa 83

Dalga ve akıntılar, kıyılarda çeşitli aşındırma ve biriktirme şekilleri oluşturur. Dalgalar genellikle dik kıyıların bulunduğu yerleri aşındırır. Sığ kıyılarda ise daha çok biriktirme yapar. Ülkemizde kıyıların şekillenmesinde hem iç kuvvetlerin hem de dış kuvvetlerin etkisinden söz edilebilir.

Kıyılarımızın ilk şeklini almasında iç kuvvetler, bu ilk şeklin değişmesi ve biçimlenmesinde ise dış kuvvetler etkilidir.

Türkiye kıyılarında görülen en yaygın aşındırma şekli falezdir (yalı yar). Falezlerin en yaygın olduğu kıyılarımız, Doğu ve Batı Karadeniz kıyılarıdır. Özellikle Ordu-Sarp ile Sinop-Karadeniz Ereğli’si arasındaki kıyılarda dağların kıyıya yakın ve paralel olması nedeniyle çok sayıda falez oluşmuştur. Ayrıca falez oluşumlarına Akdeniz kıyılarında da rastlanır (Görsel 1.92). Özellikle Taşeli ve Teke yarımadalarının kıyılarında, dağların kıyıya yakın ve paralel olması nedeniyle falezler görülür.

Dalga ve akıntıların sürüklediği kum ve çakılların birikmesiyle meydana gelen kıyı okları ve kıyı kordonlarına derinliğin az olduğu yerlerde rastlanır. Bu yer şekilleri sığ kıyılarımızda koyların ve deltaların önlerinde oluşmuştur. Örneğin Fethiye Körfezi’ndeki Ölüdeniz Koyu’nun sığ kesimlerinde, Köyceğiz Gölü’nün güneyinde yer alan Dalyan kıyılarında kıyı okları vardır. Koyların bir ucundan diğerine bir ok şeklinde gelişen bu tür şekillerin koyun ağız kısmını kapatmasıyla kıyı set gölleri (lagün) oluşmuştur. İstanbul’daki Büyükçekmece, Küçükçekmece, Durusu (Terkos) gölleri ile Çukurova Deltası’ndaki Kara- taş Gölü başlıca lagün örnekleridir.

Kıyılarımızda görülen yer şekillerinden biri de tombolodur (saplı ada). Bunlar, kıyıya yakın bir ada ile kıyı arasına dalga ve akıntıların sürüklediği materyallerin dolmasıyla oluşur. Marmara Denizi’nin güneyindeki Kapıdağı Yarımadası ile Sinop’un doğusundaki Boztepe Yarımadası bu tür şekillere örnektir (Görsel 1.93).

Türkiye’de dalga biriktirme şekillerinin en yaygını kumsaldır (plaj). Kumsallar, sığ kıyılarda dalgaların ileri-geri hareketi ve kumların birikmesi sonucunda oluşmaktadır. Bu bölgeler genellikle koylar ya da dağların denize uzak olduğu kesimlerdir. Akdeniz kıyılarında Teke ve Taşeli yarımadalarının dik kıyıları dışındaki kıyıların büyük bölümü kumsaldır. Marmara Denizi’nin birçok yerinde kumsallara rastlanır. Karadeniz kıyılarında daha çok Bafra ile Çarşamba deltaları arasında kumsallar yaygındır. Ege kıyılarında ise dağların arasındaki graben ağızlarında uzun kumsallar bulunur.

Cevap: Bu sayfada soru bulunmamaktadır.

10. Sınıf Tutku Yayınları Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 83 ile ilgili aşağıda bulunan emojileri kullanarak duygularınızı belirtebilir aynı zamanda sosyal medyada paylaşarak bizlere katkıda bulunabilirsiniz.