Ruhi

XVI. yy. divan şairlerinden, 7-1605, doğ. Bağdat, ölm. Şam

• Asıl adı Osman olan Ruhî, Bağdat valisi Ayas Paşa’nın adamlarından olup, Bağdat’ta evlenmiş, Rumelili Mehmet adında bir zatın oğludur. Bir derviş hayatı yaşadı, birçok yerler gezdi, hayatının sonlarında terkib-i bendi’ni yazdığı Şam’a yerleşti, Şam’da öldü

• Ruhî, tek eseri olan divan ‘ındaki terkib-i bend’i ile tanınır. Divan edebiyatında dev­rinin insanlarını, ahlâkça düşük taraflarını, ikiyüzlülüklerini eleştiren en kuvvetli şiir olduğu için birçok şairler, bu şiire nazireler yazdılar, Terkib-i bend’in bugüne kadar gelişinin bir sebebi de; Tanzimat devrinde Ziya Paşa’nm da ona bir nazire yazmış, bu nazirede Ruhî’yi “şiir alanında eşsiz” bir şair diye göstermiş olmasıdır. Gerek terkib-i bend’inde, gerekse gazellerinde yer yer tasavvuf izleri görülen şairin divanındaki manzum birkaç mektup, Bağdat’ın tanınmış kişileri üzerine kısa bil­giler vermesi bakımından, ayrıca tarihî değer taşır. Mevcut yazma divanlarmdaki gazel sayısı ortalama bine yakın olan Ruhî Divanı, 1870’de basılmıştı.

• Hakkında bir tanımıa kitabı ve terkib-i bend’inin açıklaması Varlık Yayınları’ndadır (1953, haz. A. Gölpmarlı).