“9. Sınıf Düşünme Eğitimi Ders Kitabı Cevapları Sayfa 65 MEB Yayınları” ulaşabilmek ve dersinizi kolayca yapabilmek için aşağıdaki yayınımızı mutlaka inceleyiniz.

9. Sınıf Düşünme Eğitimi Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 65

Geri Çıkarım (Abdüktif Akıl Yürütme)

Geri çıkarım, bir örnekten bu örneğin açıklamasına giden bir akıl yürütmedir. Geri çıkarım sonucunda öncüllerde bulunmayan yeni bilgi ortaya çıkar. Böylece öncekinden daha fazla bilgiye sahip olunur. Geri çıkarımda sonuç, öncüllerden zorunlu olarak çıkmadığı için bu çıkarım geçerli olmayan bir akıl yürütme türüdür. Bu akıl yürütme türü; günlük hayatta, mahkemelerde, polisiye olaylarda, bilimsel araştırmalarda kullanılır. Ayrıca tıpta tanı koymak ve tedavi planlamak amacıyla da geri çıkarımdan yararlanılır. Örneğin sabah uyanıp mutfağa girdiğinde masanın üzerinde ekmek ve peynir kırıntıları, bir tabak ve bardak gören kadının, eşi ya da çocuğunun gece acıkarak uyandığı, peynir ekmek yiyip su içtikten sonra tekrar uyuduğu sonucuna ulaşması bir geri çıkarımdır.

Uygulama

Soru: Aşağıdaki açıklamadan yararlanarak soruyu cevaplayınız.

Bir grup bilim insanı, yağmur ormanlarında keşfettikleri yeni bir bitki türü üzerinde çalışmaktadır. Yaprakların parlak bir mavi tonu olduğunu ve bitkinin yalnızca yüksek nemli alanlarda büyüdüğünü fark ederler. Farklı akıl yürütme türlerini kullanarak bitki hakkında aşağıdaki çıkarımlara ulaşırlar:
a) Yapılan yüz gözlemden doksan sekizinde mavi renkli yaprakların böceklerin uzaklaşmasına yol açtığı tespit edilmiştir. Demek ki mavi renk, bitkinin böceklere karşı kullandığı bir savunma mekanizmasıdır.
b) Keşfedilen bitkinin yaprakları parlak mavi renktedir. Canlılar çevreleriyle etkileşime girerken genellikle belirgin renkleri kullanır. Bazı bitkiler renkli çiçekler aracılığıyla tozlaşma için böcek çekmeye çalışır. Mavi yapraklı bitkilerin genellikle renkli çiçekleri bulunur. Dolayısıyla bu bitkinin parlak mavi yaprakları, belirli bir tür böceği çekerek tozlaşmaya katkıda bulunabilir.
c) Mavi yapraklı tüm bitkiler hayatta kalmak için yüksek düzeyde neme ihtiyaç duyar. Bu bitkinin mavi yaprakları vardır. Bu nedenle büyümesi için yüksek nem gerekir.
ç) Aynı bölgede yetişen eğrelti otlarının yapraklarındaki mavi renk, yağmur ormanlarındaki yüksek UV (ult- raviyole) radyasyonuna karşı bitkiyi korumaktadır. O hâlde bu yeni bitki türünde de yaprakların mavi rengi, yağmur ormanlarındaki yüksek UV radyasyonuna karşı korunmak için bir adaptasyon olabilir.

• Cevap:

Soru: Bilim insanları çıkarımlarında hangi akıl yürütme türlerini kullanmışlardır? Cevaplarınızı gerekçelendirerek yazınız.

• Cevap:

a) Akıl yürütme türü:

• İndüktif akıl yürütme (Tümevarım)

Gerekçeniz:

Bilim insanları, 100 gözlemden 98’inde mavi yaprakların böceklerin uzaklaşmasına neden olduğunu gözlemlemişlerdir. Bu gözlemlerden genel bir sonuca vararak, mavi rengin böcekler için bir savunma mekanizması olduğunu öne sürmektedirler. Bu, spesifik gözlemlerden genel bir sonuca ulaşmayı ifade eden tümevarım (indüksiyon) akıl yürütmesidir.

b) Akıl yürütme türü:

• Analojik akıl yürütme (Benzeşim)

Gerekçeniz:

Bu çıkarımda, bilim insanları farklı bitki türlerinin renkli yapraklarıyla çevreleriyle nasıl etkileşime girdiğini ve böcekleri çekmek için renklerini kullandıklarını göz önünde bulundurmuşlardır. Benzer bir mantıkla, keşfettikleri mavi yapraklı bitkinin de böcek çekmek için bu rengi kullandığı sonucuna varmışlardır. Burada, diğer bitkilerle yapılan benzerliklerden yola çıkarak bir çıkarım yapılmıştır, bu da analoji akıl yürütmesidir.

c) Akıl yürütme türü:

• Dedüktif akıl yürütme (Tümdengelim)

Gerekçeniz:

Burada genel bir kuraldan (mavi yapraklı bitkilerin yüksek neme ihtiyaç duyduğu) yola çıkılarak, bu bitkinin de mavi yaprakları olduğu için yüksek neme ihtiyaç duyacağı sonucuna varılmıştır. Bu, genel bir önermeden spesifik bir sonuca ulaşan tümdengelim (dedüksiyon) akıl yürütmesidir.

ç) Akıl yürütme türü:

• Analojik akıl yürütme (Benzeşim)

Gerekçeniz:

Bu çıkarımda, aynı bölgede yetişen eğrelti otlarının yapraklarındaki mavi rengin UV radyasyonuna karşı bir savunma mekanizması olduğu gözlemlenmiş ve bu yeni bitkinin de benzer bir şekilde UV radyasyonuna karşı korunma mekanizmasına sahip olabileceği sonucuna varılmıştır. Farklı türler arasında yapılan bu benzerlikler, analojik akıl yürütmeye örnektir.

9. Sınıf MEB Yayınları Düşünme Eğitimi Ders Kitabı Sayfa 65 ile ilgili aşağıda bulunan emojileri kullanarak duygularınızı belirtebilir aynı zamanda sosyal medyada paylaşarak bizlere katkıda bulunabilirsiniz.