?Terdid Sanatı Örnekleri | Evvel Cevap
Ana Sayfa / Edebiyat / Edebi Sanatlar / Terdid Sanatı Nedir, Özellikleri ve Örnekler
Söz Sanatları

Terdid Sanatı Nedir, Özellikleri ve Örnekler

TERDİD / BEKLENMEZLİK

Sözü, karşısındakini merakta bırakarak ve beklenmedik bir şekilde bırakma sanatı. Bu sanatın kullanıldığı şiirler genellikle çarpıcı ve şaşırtıcı bir sonuçla biterler.

********************

Terdid Sanatı Örnekleri

Dilber olurdun kulaklar görmedik göz duymadık

Sürme çeksem gûşuna mengüş taksam çeşmine 

Sürüri

Sürûrinın yukarıdaki beytinde çok ilginç bir terdid örneği vardır. Evvela kulakların görmesi, gözlerin duyması, kulağa sürme çekilmesi ve gözlere küpe takılması birer tezat sanatıdır. Şairin, okuyucuları yoğun olarak bu şekilde merakta bırakması terdid sanatının bir uç örneğidir. Şairin, sevgilinin kulağına sür­me çekme ve gözüne küpe takma teşebbüslerinin nasıl sonuçla­nacağı insanda merak unsurunu uyandırmaktadır.

********************

Safahatımda , evet, şi’r arayan hiç bulamaz;

Yalınız bir yeri hakkında, “Hazin işte bu!” der;

Küfe? Yok. Kahve? Hayır. Hasta? Değil. Hangisi yâ?

Ûçbuçuk nazma gömülmüş koca bir ömr-i heder…

Akif Ersoy, Safahât

Mehmet Akif Ersoy, Safahat adlı kitabında şiiri arayanların bulamayacaklarına dair bir itirafta bulunurken, sözü birdenbire değiştirerek kendi ömrünü üçbüçuk nazma gömülmüş ömr-i heder olarak tavsif eder. Bu şekilde okuyucuyu merakta bıraka­rak şiiri bitirmek terdid sanatına mahsustur.

********************

ALİ 

Namluna dayanır, yola dalarsın

Duruşun bakışın yaman be Ali!

Boşuna tetiği ne kurcalarsın?

Var daha ateşe be Ali!

Yıllanmış bir çınar pusuluk yer in,

Neredeyse gelecek beklediklerin.

Var iki adımlık kaderin.

Desen işleri duman, be Ali!

Onu seti büyüt te söğüt boyunca

Kendin i ellere versin o gece.

Sözüme kanmadın bunu duyunca,

Gözünle görünce yaman, be Ali!

Geldiler beklenen çiftler ormana,

Duruyor iki genç, ne hoş yanyana

Bir kurşun kadına, bir de çobana,

Çınlasın yıllarca orman, be Ali!

Görünce uzaıımış, yar kucağına,

Boynunu dolamış zülfü bağına,

Kurşunu kahpeye atacağına Kendine çevirdin…Aman, be Ali!

Faruk Nafiz Çamlıbel, Han Duvarları

Faruk Nafiz, “Ali”nin öyküsünü anlatırken sevgilisinin kendisine ihanet ettiğini ve bir çobanla kaçtığını, Ali’nin de on­ların peşine düştüğünü betimleme şeklinde ortaya koyar. Ali, si­lahıyla onların peşine düşer ve bir ormanda onları birlikteyken kıstırır. Ali tam onları vuracakken birden bire karar değiştirir ve kendini vurur.

********************

Erzincan’da bir kuş var

Kanadında gümüş yok

Gitti yarim gelmedi

Artık bun da bir iş yok

Nazım Hikmet, Yatar Bursa Kalesinde

Nazım Hikmet, Erzincan depremi nedeniyle bütün memle­ket acılar içinde kıvranırken insan manzaralarını çarpıcı bir bi­çimde ortaya koyar. Ölen binlerce insanın ardından ağıtlar ya­kılmaktadır. Şair bir türkünün bir kelimesini değiştirerek anla­tımda ve etkilemede birdenbire bir patlama yapar. Erzincan ve memleket halkının çektiği ızdırapları şiir diliyle soylu bir çığlığı dönüştürür. “Var” olan Erzincan, depremle birlikte “Yok” olur­ken türkünün “var” olan biçimsel düzeni de şairin kurgulaması “yok” olur gider. Gidip de gelmeyen yârin gelmemesinde artık bir iş yoktur, zira sevgili deprem enkazlarının altında kalmıştır.

********************

Merhaba Dursun bebek merhaba

işte su

İşte ışık

işte hava

İşte Dursun bebek bizim dünya

Melih Cevdet, Telgrafhane

Melih Cevdet, hayata yeni gözlerini açan bir bebeğe dün­yayı tanıtmaya çalışır. Önce suyu, sonra ışığı ve daha sonra da havayı tanıtır. Ama anlatacaklarının bunlardan ibaret olmadığı­nı “İşte Dursun bebek bizim dünya” şeklinde çarpıcı bir dil ve üslupla dile getirerek terdid sanatı yapar.

********************

ÖĞÜT

Dişin mi ağrıyor?

Çek kurtul

Başın mı ağrıyor?

Bir çeyreğe iki aspirin.

Verem misin?

Üzülme onun da çaresi var,

Ölür gidersin..

Sabri Soran, Örneklerle Türk Şiir Bilgisi

Sabri Soran, diş ağrısına, baş ağrısına ve vereme çok kolay ve pratik bir çare bulur.

Çare

Ağrıyan dişin çekilmesi, ağrıyan başa aspirin verilmesidir.

Veremin de çaresi vardır

O da ölmektir.

Hele var ki bir tablo

Görse şaşar Anibal:

Ördeklerden bir filo

Bir de kazdan amiral!

Fazıl Ahmet Aykaç, Türk Mizahı ve Hicvi / 169

Fazıl Ahmet Aykaç, Roma’ya karşı Pön Savaşı’nı yöneten ünlü Kartacalı komutan (H)Annibal’ın karşısına ördeklerden bir filo ve bir de kazlardan bir amiral çıkartarak şiire hem mizahî bir renk ve hava katar. Okuyucu (H)Annibal’ın karşısına güçlü bir ordunun çıkmasını beklerken birdenbire başlarında kazlar­dan bir amiralin bulunduğu ördekler filosunu çıkartarak oku­yucuyu iyice meraklandırır. Okuyucu haklı olarak ‘acaba şimdi ne olacak?’ diye düşünür.

********************

İndim yarin bahçesine

Parsellenmiş

Erdoğan Tokmakçıoglu, Türk Şiir Sanatı/109

Erdoğan Tokmakçıoglu, yarin bahçesine büyük umutlarla inmesine rağmen bir de bakar ki, yarin bahçesi rakipler tarafın­dan parsellenmiştir.

********************

Ben gerçeğe döndüm dedi şair

Birdenbire vazgeçti şiirden

Gerçek diye bir perdeyi açtı

Binlerce şiir patladı birden

Beşir Ayvazoğlu, Şiirler

Beşir Ayvazoğlu, bir şair olarak gerçeğe döndüğünü / ger­çekdışı şeylerden vazgeçtiğini, yani şiirden vazgeçtiğini söyle­meye çalışırken, gerçek diye araladığı perdeden binlerce şiirin patladığını söyleyerek terdid sanatı yapar. Şiiri bırakan şairin başka şeylerle meşgul olacağı beklenirken araladığı gerçek per­desinden binlerce şiirin patlaması çok iyi kurgulanmış bir terdid sanatıdır.

********************

Bu gürül gürül otlanıl yanı başında

Ağacın gölgesine değdi değecek

Tam şeftalinin kokusu başlarken

Öpüşmeye kıl kadar bitişik

Akarsuyun burnumun dibinde

Bu zulüm, bu haksızlık, bu işkence

Cevdet Anday, Türk Edebiyatından Seçme Parçalar

Melih Cevdet, tariz sanatıyla terdid sanatını birlikte kulla­nır. Şair insanların birbirleriyle olan bireysel ilişkilerinden değil, toplumsal düzenin ısrarla korunmaya çalışılan yanlışlarından yakınır. Yani doğal güzelliklerin ve insancıl değerlerin yanında özellikle toplumsal yanlışlıklara tarizde bulunur. Sanatçı insani güzelliklerden ve doğal güzelliklerden bahsederken birdenbire konuyu beklenmedik bir şekilde toplumsal olaylara tarizde bu­lunarak bitirir.

********************

Diğer söz sanatları için konu başlıklarına tıklayınız…

TEŞBİH                  

İSTİARE          

MECAZ                    

MECAZ-I MÜRSEL

KİNAYE                  

TARİZ

İSTİHDAM

TEZAT

TEVRİYE           

TECAHÜL-İ ARİF                 

MÜŞAKALE

TEŞHİS                    

İNTAK

HÜSN-İ TALİL      

MÜBALAĞA

TEKELLÜM-İ RUHİ

NİDA                   

TERDİD                    

KAT’

RÜCU                        

İLTİFAT

TEKRİR                      

TEDRİC

İSTİFHAM                

TELMİH

İKTİBAS                      

MUAMMA

LÜGAZ                        

MÜLEMMA

İRSAL-İ MESEL        

İHAM

TENASÜP                    

LEF Ü NEŞR

SİHR-İ HELAL          

İBHAM

TEHZİL                        

CİNAS

SECİ

İŞTİKAK                      

İADE

AKİS                              

AKROSTİŞ

LEBDEĞMEZ              

ALİTERASYON

TARİH DÜŞÜRME



Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir